Heren, keizers & prinsen

Nergens wordt de grootsheid van Hollands Gouden Eeuw tastbaarder dan op de Amsterdamse grachtengordel. In 2013 viert de stad het vierhonderdjarig bestaan van dit wereldwonder van water, dat tussen de Taj Mahal en de Chinese muur op de werelderfgoedlijst van UNESCO prijkt.

Waterigste stad ter wereld

Gracht (37).jpg_300

Beeld: Amsterdam Marketing

Amsterdam is de waterigste stad ter wereld. Een kwart van haar oppervlakte bestaat uit havens en grachten. Het fijnmazige grachtennetwerk zorgde er in de zeventiende eeuw voor dat kooplui hun waren tot vlak voor hun pakhuizen konden brengen. Het is bijna niet voor te stellen dat dit meest efficiënte waterwegennetwerk ter wereld in slechts 50 jaar gebouwd is met menselijke spierkracht als belangrijkste hulpmiddel. Het was in de tijd dat Amsterdam de snelstgroeiende metropool ter wereld was en aan de vooravond stond van zijn ‘gouden’ zeventiende eeuw.

bewonderde_stad_berckheyde_gouden_bocht_herengracht_vijzelstraat_groot

De Herengracht in de zeventiende eeuw. Je kan zien dat nog niet alle kavels zijn verkocht.

Explosieve groei

De gunstige ligging aan de monding van de Amstel zorgde voor levendige handel met alle uithoeken van de wereld en een ongekende economische voorspoed. Als de Spanjaarden in 1585 Antwerpen veroveren, neemt Amsterdam de rol van belangrijkste havenstad van West-Europa van haar over. Tienduizenden protestantse vluchtelingen trekken vanuit Vlaanderen naar het noorden en vestigen zich voornamelijk in Amsterdam. De stad groeit hierdoor explosief van 30.000 zielen in 1585 naar 220.000 in 1635. Alleen Parijs en Londen hebben halverwege Hollands Gouden Eeuw meer inwoners. Om ruimte te bieden aan al die nieuwe Amsterdammers, moest  er snel en groots uitgebreid worden. In 1611 presenteerde stadsarchitect Hendrick Jacobszoon Staets de eerste tekeningen van wat de grootste stadsuitbreiding van zeventiende eeuws Europa zou gaan worden. Twee jaar later ging de eerste schop in de grond. De viering van 400 jaar grachtengordel is in die zin wat misleidend. Amsterdam viert eigenlijk dat het dit jaar 400 jaar geleden dat de stad aan het project begòn.

Stedenbouwkundig wonder

Sinds 2010 staat de grachtengordel op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Geen wonder, want achteraf gezien is het ontwerp van een geniale eenvoud en een unieke schoonheid. Omdat steden in de zeventiende eeuw omringd moesten worden met verdedigingswerken en deze erg kostbaar waren om aan te leggen, koos het stadsbestuur voor een halve cirkel rond de stad: dat is korter en daardoor ook met minder manschappen te verdedigen.

UitlegvanAmsterdam

De verschillende uitbreidingen van de stad Amsterdam

Binnen de nieuwe stadswal werden drie statige grachten aangelegd. De Heren-, Keizers en Prinsengracht zijn niet rond, maar bestaan elk uit vijf geknikte rechte stukken, die samen een halve veelhoek vormen. Het zorgt tijdens een wandeling over de grachten voor een unieke belevenis: om de paarhonderd meter krijg je een nieuw perspectief op de stad. De combinatie met het regelmatige patroon van dwarsstraten die allemaal naar de Dam leiden, zorgt voor een stedenbouwkundig patroon dat je nergens ter wereld tegenkomt. Bekijk deze mooie animatie over de groei van de grachtengordel:

Projectontwikkelaars avant-la-lettre

De grachtengordel is niet alleen stedenbouwkundig, maar ook qua projectontwikkeling op een hele slimme manier tot stand gebracht. Hoewel het plan zorgvuldig was uitgetekend, zijn alle huizen door particulieren gebouwd. De grachten werden minutieus ingedeeld in kavels met grote tuinen die werden verkocht aan rijke Amsterdammers met aanzien.

Grachtenhuis (aanzicht).jpg_300

Beeld: Amsterdam Marketing

Een huis aan de grachten was voor hen dé manier om hun met handel verworven rijkdom tentoon te spreiden. De kosten van de aanleg van de grachtengordel werden gedekt met de opbrengst van de verkoop van de kavels. Een voor zijn tijd uitzonderlijk knap staaltje projectmanagement. Het vele geld dat in Amsterdam verdiend werd, lokte de beste architecten, schilders en kunstenaars uit heel Europa naar de stad. Op de grachten werd het geld geïnvesteerd in ware grachtenpaleizen, alles helemaal in de mode van toen: barok en classicisme.

Homo’s, Oranje & The Beatles

Queen Beatrix

De beroemde Canal Parade tijdens de jaarlijkse Gay Pride

Tegenwoordig zijn de grachten voor Nederland wat de Champs Elysées zijn voor Frankrijk. Bij gebeurtenissen van nationaal belang verzamelen er zich honderdduizenden mensen om uiting te geven aan hun nationale trots. Elk jaar tijdens Koninginnedag, maar ook bij grote overwinningen van het Nederlands voetbalelftal, wordt het gebied overspoeld door een feestende oranje menigte. Maar ook tijdens jaarlijks terugkerende topevenementen als de ‘Canal Parade’ van de Gay Pride en het klassieke Prinsengrachtconcert, kun je aan de grachten over de hoofden lopen. Andere traditie: internationale beroemdheden die in een boot over de grachten gaan. De tocht die The Beatles in 1964 over de grachten maakten, staat in het collectieve geheugen van de Nederlanders gegrift.

Koninginnedag 2011 (gracht).jpg_300

Oranje drukte op de gracht tijdens Koninginnedag

Speciale evenementen rond het grachtenjubileum

Rond het grachtenjubileum worden in het hele jaar 2013 allerlei sportieve en culturele activiteiten georganiseerd. Hieronder vind je alvast de bijzonderste!

Alle evenementen zijn onder voorbehoud. Kijk voor actuele informatie op www.iamsterdam.com/2013.